Skip to main content

Web Content Display Web Content Display

Granty

Web Content Display Web Content Display

Znajdziesz nas tutaj

Web Content Display Web Content Display

Rewizja szwedzkiej polityki integracyjnej wobec imigrantów w kontekście kryzysu migracyjnego po roku 2010

Rewizja szwedzkiej polityki integracyjnej wobec imigrantów w kontekście kryzysu migracyjnego po roku 2010

Grant finansowany ze środków Narodowego Centrum Nauki w ramach konkursu OPUS 12 (nr rejestracyjny: 2016/23/B/HS5/00140).

Kierownik projektu: dr hab. Monika Banaś, prof. UJ, Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych UJ, Instytut Studiów Międzykulturowych.

Projekt realizowanych w latach 2017-2020 miał na celu zdiagnozowanie zmian, jakie nastąpiły w ciągu minionej dekady w szwedzkiej polityce integracyjnej wobec imigrantów (w tym uchodźców). Szwecja, wg. rankingu światowych polityk integracyjnych, MIPEX (Migrant Integration Policy Index) od lat zajmuje pierwsze miejsce, uchodząc za niemal wzorcowy przykład, w jaki sposób formować zbiór założeń, przepisów i regulacji służących społecznej, kulturowej, gospodarczej,  a także politycznej integracji. Jakkolwiek założenia wydają się być trafne i głęboko przemyślane, tak ich implementacja nie dostarcza dowodów, by uznać cały proces integracji za płynny i w pełni skuteczny. Badania terenowe, które zostały przeprowadzone w latach 2017-2019 w Szwecji, zawierające prócz obserwacji uczestniczącej, także pogłębione wywiady z migrantami, przedstawicielami władz oraz osób odpowiedzialnych za wcielanie założeń integracyjnych w życie, przynoszą nieco odmienny obraz stanu rzeczy. Oto jego skrócony opis, znajdujący rozwinięcie w publikacjach naukowych podanych w punkcie czwartym.

Cel prowadzonych badań / hipoteza badawcza

Celem badań zgłoszonych w projekcie była krytyczna analiza zmian, jakie zostały poczynione w zakresie założeń integracyjnych Szwecji wobec imigrantów (w tym uchodźców) po roku 2010. Dotychczasowe założenia polityki integracyjnej (realizowane w latach 1990-2010) uległy rewizji na skutek zauważalnych niedostatków w sferze praktyki społecznej (utrzymujące się, a nawet pogłębiające zjawisko gettoizacji ludności napływowej, zwłaszcza w przypadku tzw. widocznych mniejszości), a także w efekcie krytyki zgłaszanej ze strony coraz bardziej wpływowych środowisk niechętnych przyjmowaniu imigrantów (m.in. przez prawicową partię Sveriges Demokrater). Badania miały na celu analizę problemu w szerszym kontekście skandynawskim, bowiem pozostaje on kluczowy dla zrozumienia mechanizmów wpływających na procesy decyzyjne instytucji/podmiotów i osób odpowiedzialnych za kształtowanie założeń integracyjnych oraz ich aplikację. Szwecja, jako jedno z pięciu państw nordyckich ściśle współpracuje w ramach koncepcji NORDEN – oznaczającej nordycką wspólnotę polityczną, gospodarczą i kulturową – z pozostałymi czterema partnerami. Także w zakresie zarządzania ruchami migracyjnymi, zwłaszcza w Skandynawii. Krytyczne głosy wobec liberalnej polityki migracyjnej Szwecji, kierowane ze strony Danii i Norwegii, nie pozostawały bez echa. Przez media trafiały na podatny grunt szwedzkiej opinii publicznej, coraz częściej wyrażającej obawy co do skuteczności prowadzonej polityki integracyjnej. Nastroje społeczne z kolei zostały skutecznie wykorzystane przez polityczny oponentów władzy określającej teoretyczne i strategiczne ramy polityki integracyjnej. Główna hipoteza badawcza zakładała, że dotychczasowe rozwiązanie integracyjne, mimo znaczących nakładów infrastrukturalnych, organizacyjnych i finansowych, są mniej skuteczne niż zakładano.

Zastosowana metoda badawcza

Metoda badawcza składała się z następujących komponentów:

  • krytycznej analiza literatury przedmiotu, polskiej i międzynarodowej, powstałej po roku 2010
  • krytycznej analiza źródeł szwedzkich oraz (wykorzystując bliskość językową) także wybranych norweskich i duńskich
  • krytycznej analizy raportów, artykułów, komunikatów, pochodzących ze źródeł międzynarodowych, m.in. MIPEX, Eurostat, IOM – International Organization for Migration, MPI - Migration Policy Institute
  • analizy materiałów zastanych w postaci raportów, oficjalnych komunikatów rządu, parlamentu, podmiotów odpowiedzialnych za wdrażanie polityki integracyjnej Szwecji
  • wywiadów i konsultacji eksperckich w instytucjach naukowo-badawczych: Sztokholm, Örebro, Malmö, Växjö
  • wywiadów i konsultacji z przedstawicielami samorządów gmin o najwyższym odsetku imigrantów oraz wywiadów z przedstawicielami społeczności imigranckich (cztery gminy: Stockholm-Södertälje i Stockholm-Rynkeby, Örebro, Växjö, Malmö)
  • obserwacji uczestniczącej oraz pogłębionych wywiadów środowiskowych głównie z przedstawicielami imigrantów, a także dydaktyków pracujących z dorosłymi imigrantami.

Wpływ spodziewanych rezultatów na rozwój nauki, cywilizacji, społeczeństwa

Przeprowadzone badania mają na celu weryfikację tezy o częściowym niepowodzeniu polityki integracyjnej Szwecji wobec imigrantów. Tezy często goszczącej na forach społecznościowych oraz nierzadko w wypowiedziach polityków czy tzw. liderów opinii (zwłaszcza na szwedzkiej prawicy). Badania dostarczyły odpowiedzi w jaki sposób polityka ta została poddana modyfikacji po roku 2010, wobec narastającego kryzysu migracyjnego. Jakie jej elementy zostały zmienione, w jakim zakresie, przy jakim nakładzie kosztów oraz z jakimi doraźnymi skutkami w wymiarze społeczno-kulturowym. Uzyskane odpowiedzi pozwoliły zidentyfikować działania (praktyki integracyjne) nieprzynoszące pierwotnie zakładanych rezultatów. Wiedza, których rozwiązań nie stosować jest cenną wiedzą pozwalającą zaoszczędzić czas, nakłady finansowe oraz wysiłek fizyczny i psychiczny osób, grup zaangażowanych w integrację, zarówno ze strony społeczeństwa przyjmującego, jak i imigrantów. W przypadku Polski wiedza ta wydaje się szczególnie ważna, o wysokim walorze strategicznym, bowiem jako państwo i społeczeństwo stoimy wobec wyzwań niesionych przez współczesność takich jak: starzejące się społeczeństwo, narastający deficyt siły roboczej powstały na skutek emigracji ludzi młodych czy europejsko ukierunkowane uchodźstwo z regionów objętych konfliktami zbrojnymi. Budowanie nowoczesnej gospodarki Polski, zdolnej konkurować z innymi na arenie międzynarodowej (europejskiej i globalnej), winno uwzględniać element włączania narodowo, etnicznie, kulturowo odmiennych jednostek i grup, posiadających jednakowoż dyspozycje do integrowania się, ze społeczeństwem przyjmującym.

Artykuły naukowe powstałe w wyniku projektu

Wnioski płynące z przeprowadzonych badań grupują się w cztery kategorie:

  • deskryptywną, czyli sposób opisu oraz interpretacji badanego fenomenu w dyskursie publicznym: Culture, Migration-Integration and Political Discourse [in:] Experience of Otherness. Political Identity and its Reflection in Culture, Literature, Translation and Humanities, eds. Jana Javorčíková, Eva Höhn, Bratislava, UMB, printed by Z-F LINGUA 2018, pp. 18-32.
  • edukacyjno-kształcącą, formującą pozytywne nastawienie migrantów do nowej rzeczywistości: Nature – based education in the integration of immigrants. The case of Sweden, INTED 2019, Valencia, pp. 2034-2042.
  • edukacyjno-kształcącą adresowaną do małoletnich migrantów, w szczególności tych, którzy przybyli do Szwecji bez rodziców czy opiekunów (szw. ensamkommande barn): Unaccompanied minors and youth of refugee background in the context of Swedish school reforms of 2018. Inclusive education for migrants’ integration, INTED 2020, Valencia, pp. 0638-0644.
  • zawodową, pozwalającą w przyspieszonym tempie włączać w szwedzki rynek pracy migrantów z odpowiednimi kwalifikacjami (zwłaszcza w sektory zgłaszające deficyt siły roboczej): Migrant integration policy in Sweden after 2015 revised - złożony do druku.